6. St. Mary - Llangwyfan

Cyflwyniad

Gall swnio’n groesddywediad, ond os fyth y gellid disgrifio eglwys yn 'fawreddog ar raddfa fechan'  byddai’r Santes Fair, Llangwyfan  yn cyfateb i’r disgrifiad  Adeiladwyd hi yn  1878  fel eglwys yn lle’r  'Eglwys yn y môr' anffodus (Rhif 5 ar y llwybr). Mae’n sefyll yn eithaf balch  yn ei mynwent  a gedwir yn daclus.

Y tu mewn mae mewn gwirionedd yn teimlo’n hŷn na’i blynyddoedd,  o bosibl oherwydd bod rhai o’r nodweddion wedi eu trawsblannu o’r eglwys wreiddiol,  ond hefyd o bosibl  oherwydd y gofal a dywalltwyd arni  a chynhesrwydd ei chroeso. Mae hon yn eglwys hunan-hyderus  ac yn wir yn werth ymweliad.

Ymweliad

Ceir man parcio yn y cae i’r dde o’r giât, ac ar ddiwrnodau gwlyb gallai fod yn werth ystyried  parcio (gyda gofal) ar ochr y ffordd ei hun.

Adeiladwyd yr eglwys bresennol  gan y penseiri  Henry Kennedy a Gustavus Hamilton O'Donoghue  i ailosod  Cwyfan  Sant  a oedd yn dirywio’n ddrwg  oherwydd erydu’r arfordir.  Roeddent yn amlwg yn ‘chwarae’n ddiogel’  gan fod yr eglwys newydd   dros filltir i mewn i’r tir!  Wrth fynd i mewn i’r fynwent  cewch eich ysgubo ar hyd llwybr troellog byr i’r Porth a thrwy ei ddrws mawr  i’r tu mewn.

Y tu mewn,  mae i Gorff yr Eglwys y rhwysg diymffrost  y soniwyd amdano uchod. Mae ei chorau Fictoraidd gyda’u farnis tywyll  yn cystadlu am sylw gyda’i  do o drawstiau o goed a ffenestr gwydr lliw lachar uwchben yr allor. Pwysleisir yr effaith gyfan  gan y carped  coch, cynnes,  di-staen ac addurnwaith  blodau ffres.

Mae’r allor ei hun o bren wedi ei addurno’n weddol syml a chanllaw yr allor yr un modd.  Ymhell o deimlo’n foel nid yw hyn ond yn ychwanegu  at y teimlad hwnnw o hyder. Mae’r arysgrifiadau paentiedig ar waliau Gogleddol a Deheuol y Gangell yn werth eu nodi.  Mae’r rhain yn darllen : 'Fy ngwaed i sydd ddiod yn awr' a 'Fy nghnawd sydd fwyd yn wir'

O droi’n ôl tuag at y drws ceir bedyddfaen plaen, angherfiedig gyda gorchudd pren addurniedig  sy’n ymddangos yn llawer hŷn na’i leoliad.  Wedi ei osod y tu mewn i gilfach fechan gerllaw ceir plac o bres arysgrifedig a charreg gerfiedig gyda’r dyddiad 1602,  yn ôl pob tebyg o’r eglwys wreiddiol

Ewch tuag yn ôl i’r fynwent achos mae’n werth mynd am dro yn wir i edmygu maintioli’r adeilad a’i leoliad anghysbell, ac yn arbennig  ei olygfeydd tuag at y môr  a oedd yn ddinistriwr ei ragflaenydd.