7. Eglwys Maelog Sant - Llanfaelog

Cyflwyniad

Pan fyddwch yn siarad am bensaernïaeth eglwys, yn arbennig pan fyddwch yn ymdrin ag adeiladau  hen neu bwysig iawn,  mae gair sy’n ysgogi  teimlad o suddo bron ar unwaith.  Y gair yw wedi ei  'moderneiddio'.  Mae rhith concrid o’r 1960au a mabwysiadu ffasiynau  sy’n pylu’n gyflym  wedi difetha  llawer o adeiladau gwych.

Mae Maelog Sant wedi ei moderneiddio.  Mae llaw ddeheuig wedi cynhyrchu eglwys sy’n drawiadol,  yn llawen  (eto’n dal yn barchus),  yn hardd ac yn anghrediniol o gynnes.  Mae hwn yn foderneiddio fel y dylai fod.  Hon yw eglwys pren y bywyd.

Ymweliad

Edrychwch am yr arwyddion  'P' glas ar gyfer maes parcio bychan  yn union oddi ar y gyffordd   y tu allan i’r eglwys. Gellwch barcio ar ochr y ffordd, ond mae hyn o bosibl yn fwy diogel. Gellwch fynd i mewn i’r fynwent  drwy un ai’r giât fechan  sy’n uniongyrchol gyferbyn  â mynediad y maes parcio (sy’n cynnwys rhes o risiau), neu o’r giât fwy  i’r chwith i chi  gyda ramp ac sy’n rhoi golygfa fendigedig o’r tu mewn fel yr ewch i mewn.

Adeiladwyd yr eglwys wreiddiol ar y safle hon yn 605 OC, ac roedd yn gapel anwes cysylltiedig â  Llanbeulan. Mae’n symudiad diddorol mewn  demograffeg bod Llabeulan  yn awr yn  lle marwaidd a thawel  tra bo eglwys  Maelog Sant yn ffynnu.  Adeiladwyd yr eglwys bresennol  yn 1848 gan ddefnyddio arian gan  Gwmni Rheillfordd Caer a Chaergybi a oedd yn adeiladu’r rheilffordd  i borthladd Caergybi (roedd y rheilffordd yn rhedeg ar draws tir yr eglwys).  Y penseiri oedd Henry Kennedy a Richard Kyrke Penson. (Mae’n rhaid bod hwn wedi bod  yn ddewis eithaf eofn gan mai dim ond  33 ydoedd a’i fod yn fwy adnabyddus fel paentiwr (gan hyd yn oed sefydlu’r Gymdeithas Ddyfrlliw). Aeth yn ei flaen i gael gyrfa nodedig iawn fel pensaer eglwysig yng Nghymru, ac felly roedd yn ddewis doeth.)

Ymddengys craffter mewn dewis o benseiri i fod wedi bod  yn arbenigedd  gan y dewiswyd  Adam Voelcker, pensaer o Ogledd Cymru (Tremadog)  i atgyweirio’r eglwys  yn 2001. Gan weithio gyda sgiliau arbenigol  crefftwr lleol, saer dodrefn Colin Pearce,  ganwyd y cysyniad  o’r hyn sydd wedi dod  yn Sant Maelog  'newydd'.  Mae thema  'Pren y Bywyd ' wedi ei threiglo ar draws  ffitiadau’r allor,  yn cynnwys  gosodiad sy’n drawiadol hardd  ar gyfer bedyddfaen o’r 12fed ganrif  a ddygwyd o  Eglwys y Santes Fair Talyllyn (ar y pen ar y chwith),  i sgrîn wydr  fawr  wedi ei hysgythru  (gan Bill Swann o Borthmadog)  sy’n rhannu â phalis  Oriel Juniper  uwchben  Corff yr Eglwys.  Mae’r eofn,  mae’n gyfoes, ac mae’n gweithio.

Mae’r eglwys gyfan wedi ei charpedu drwyddi ac mae’r seddau’n gyfforddus ac yn helaeth.  Ymhlith y nifer o ffenestri gwydr lliw nodedig mae’r darlun a adferwyd yn ddiweddar iawn o’r Swper Olaf sy’n edrych dros y Gangell   yn wych. Mae darn cyfoes yn y gangell sy’n llai o ran maint,  er nad mewn harddwch, ac sy’n sicr yn addas   yn ei gyd-destun .  Gwaith Tiffany Tate yw’r 'ffenestr gerdd' (chwith) , a gynlluniwyd gan wraig leol a ganai yn y côr yma ers pan oedd yn naw oed.  Cymerwch funud i edrych i fyny i edmygu trawstiau’r to sydd wedi eu paentio’n llwyd.

Mae i’r fynwent rai nodweddion nodedig yn cynnwys  'elordy casgen'  a gynlluniwyd  i ddal gweddillion  sy’n aros am eu  hadnabod ar gyfer beddau llongddrylliadau  i feddau  dioddefwyr  damwain awyr yn 1941.

Mae hon yn eglwys ryfeddol, wedi ei llunio’n hardd, a’i gweithredu’n fendigedig ac os oes arnoch eisiau gweld  sut y gellir adfer adeilad  gyda chydymdeimlad a theimlad, mae’n werth ymweld yn