1. Eglwys Beuno Sant - Trefdraeth

Cyflwyniad

Pe baech yn cynnal cystadleuaeth  i gynllunio’r  'eglwys wledig'  glasurol byddai  Beuno Sant Trefdraeth yn ennill o filltir wledig.

Wrth ddynesu ati ar hyd  ffordd wledig dawel  o bentref Bethel  rydych yn cyrraedd mewn maes parcio  eang.  Ar ddiwrnod heulog  yr olygfa gyntaf  yw mynwent gysglyd,  gyda thŵr y gloch  a’r to yn sbecian  drwy  eu hymyl o goed,  gyda chefnlen  ddramatig  Eryri  y tu ôl.  Y tu mewn byddwch yn dod o hyd i eglwys gyda chymesuredd  hardd,  yn cael ei goleuo’n naturiol ysblennydd  gyda llawer i’w weld, ac nid ychydig o hanes.

Ymweliad

Ychwanegwyd at yr eglwys a welwn heddiw,  a adeiladwyd yn y  13eg ganrif  yn y  14eg a’r 15fed ac aeth drwy atgyfeirio ac adferiad helaeth   yn y 19eg
Mae ganddi ffenestri  o’r 14eg a’r  15fed  ganrif,  yn ogystal â gwydr lliw mwy cyfoes,  yn cynnwys  golygfa o’r croeshoeliad  gan Charles Eames Kemp o 1907.

Ceir mynediad i’r fynwent  drwy giât  ychydig o ffordd  i lawr lôn  i’r dde  fel yr ydych yn dynesu  o’r maes parcio. Mae’r daith gerdded drwy’r porth bwaog  i’r fynwent  ei hun yn teimlo bron yn theatraidd fel y mae’r eglwys ryfeddol o gymesur yn dod i’r golwg  ymhlith ei heiddew a’i chofadeiliau o amgylch.  Mae popeth, o’i tho teils trawiadol, hyd at ei phorth, at y cwt clychau o’r 14eg ganrif  yn  burion. '.

Fel yr ydych yn mynd drwy’r porth  cymerwch funud i edrych  ar y coflechi o bob tu i’r drws.  Mae’r rhain yn manylu ar  y rhoddion  a dalodd am ei hadeiladu  yn 1761.  Mae’r drws yn siglo’n agored  i ddatgelu’n uniongyrchol  o’ch blaen  y bedyddfaen gwych o’r  12fed ganrif  (gyda llaw,  cymerwch olwg ar  y fecaniaeth glo  ddyfeisgar  ar gefn y drws!). Mae’r bedyddfaen wedi ei gerfio gyda phatrymau clymwaith celtaidd ardderchog ac ar ei ben ceir gorchudd o farrau haearn sylweddol.  Mae gorchudd cynharach dyddiedig 1714 yn cael ei arddangos  o dan y gwydr lliw i’r chwith i chi.

O droi i’r dde mae gennych yr olygfa  ar hyd corff yr Eglwys tuag at yr allor,  gyda’r defnydd gofalus o  oleuni naturiol gan ei hadeiladwyr  yn rhoi awyrgylch heddychlon iawn.  Mae i’r Gangell nenfwd lliwgar a dramatig iawn uwchben golygfa wydr lliw ardderchog o’r croeshoeliad ac allor wedi ei addurno  gyda llestri sgleiniog gwych.

O’r 18fed ganrif y daw rhilen y cymun megis bwrdd y cymun ei hun sydd wedi ei nodi a’i ddyddio.  Mae’n werth treulio peth amser yn edmygu coed y to sy’n edrych yn aruthrol o hen ac i fod yn onest,  mae’n werth  dim ond sefyll  a chymryd i mewn  y defnydd meistrolgar o waliau gwyn a goleuni naturiol,  eglwys wirioneddol hardd. Man tawel.  Pan fyddwch yn gadael,  cymerwch eiliad i aros wrth yr esgynfaen  y tu allan i’r giât ac edrychwch yn ôl dros y wal  tuiag at yr eglwys. Mwynhewch yr olygfa!